TỤC ĂN XÓM

TỤC ĂN XÓM

          Không biết, lúc đầu Hạ Mỗ có bao nhiêu xóm; đến nay thì có 12 xóm: xóm Trại Trên, xóm Trại Dưới (hay Đất Thuế), xóm Già (người làng Già Mét đến ở trên khu đất trung tâm thành Ô Diên), xóm Trại (An Lạc), xóm Cầu, xóm Giữa, xóm Chùa, xóm Đình, xóm Ngõ Ngoài, xóm Cuống Cà (Đồng Tâm), xóm Duyên và xóm Lẻ.

          Trong số đó có xóm Lẻ, xưa gọi là ấp Lẻ, dân quen gọi là xóm cụ Tô (Tô Hiến Thành). Ở đó còn có đôi câu đối cổ ghi ở cổng xóm:

          Thiên tải do truyền Tô Tướng hạng

          Nhất điều biệt chiếm Nhuệ Giang biên.

          (Nghìn năm truyền lại về xóm Tô Tướng)

          Một dải riêng biệt bên bờ Nhuệ Giang).

          Mỗi khi năm hết, tết đến, cả làng tấp nập chuẩn bị ăn tết đón xuân. Ngày 12 tháng Chạp, cả làng tế lễ tại đình, họp bàn và định đoạt công việc trong tết và hội làng sau tết cho từng giáp, từng xóm cũng như mỗi người được phân công gánh vác. Tục gọi là chạp làng.

          Từ 23, ngày tết ông Táo, dù bận rộn trăm công nghìn việc, gia đình nào cũng lo quét tước, dọn dẹp nhà cửa bếp núc, đường làng ngõ xóm, mở đầu cho cuộc ”tổng vệ sinh”. Đình, chùa, đền, miếu, trong đó có miếu Thổ thần của xóm đều được quét vôi, lau chùi đồ tế tự. Miếu Thổ thần được trang trí sạch đẹp như mới.

          Mọi khúc mắc trong năm đều được thu xếp ổn thoả. Sau ngày khai hạ, các xóm đều tổ chức lễ Thổ thần (dân khấn gọi là quan Sơn Thần). Lễ vật thường là rượu xôi gà (hay thủ lợn), hương hoa. Sau lễ thì thụ lộc hoặc chia lộc. Lễ này gọi là tục ăn xóm. Hàng năm đều cắt cử luân phiên các gia đình đăng cai.

          Việc quan trọng trong tục ăn xóm là trao đổi, xem xét việc thực hiện hương ước và lấy ý kiến đóng góp vào bản hương ước nếu thấy phải bổ sung hoặc thay đổi để trình làng, đồng thời đôn đốc nhắc nhở công việc do làng phân công trong ngày hội.

          Tục ăn xóm ở Hạ Mỗ vẫn giữ được cho đến ngày nay. Bản ”quy ước làng văn hoá” do Uỷ ban Nhân dân xã Hạ Mỗ phê duyệt và ban hành năm 1995, điều 35 ghi: ”Ngày ăn họ thì tuỳ từng họ quy định. Riêng ăn xóm theo truyền thống để bà con xóm giềng gặp gỡ vui đầu xuân, cùng nhau góp ý kiến xây dựng xóm làng, nhắc nhở nhau thực hiện quy ước thì hàng năm vào ngày mồng 8 tháng Giêng”. Ăn xóm thì xóm nào ăn xóm ấy và bà con tự điều hành, tự cắt cử vì chỉ có cụm trưởng, không có trưởng xóm. Các cụ già trong xóm và đại diện đăng cai chủ trì sinh hoạt.

          Trong ngày ăn xóm, mỗi gia đình (tính theo đầu bếp) cử một người tham dự lễ Thần xóm, ăn cơm đoàn kết và phân vai rước lễ của xóm trong ngày hội truyền thống của làng. Riêng giai đô phụ trách rước kiệu và các việc khác thì do cụm trưởng dân cư cùng các cụ trong xóm phân công và đôn đốc. Để làm tốt việc nước với việc làng, người Hạ Mỗ cũng coi trọng việc làng với việc xóm và được bảo lưu trong tục ăn xóm đầu năm cho đến ngày nay.

Nguyễn Tọa