Nhà yêu nước – sư cụ Thanh Trang

   Nhà yêu nước – sư cụ Thanh Trang 

( ? – 1899 )

Sư cụ Thanh Trang tên thật là Nguyễn Văn Trang, thường gọi là Nguyễn Trang. Cụ là người Hải Dương nhưng đến tu và trụ trì chùa Hải Giác thuộc làng Hạ Mỗ, tổng Thượng Hội, huyện Từ Liêm, phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Đông.

Cụ tham gia Hội Thượng Chí từ năm 1895 do sư cụ Vương Quốc Chính – trụ trì chùa Ngọc Long Động (Chương Mỹ) sáng lập. Đây là nơi quy tụ các nhà yêu nước từ Nghệ Tĩnh ra Bắc hoạt động chống phá chính quyền thực dân Pháp và phong kiến nhà Nguyễn vào những năm 1895 – 1898. Tôn chỉ của Hội là đánh đuổi thực dân Pháp, giành lại độc lập cho đất nước.

Đêm ngày 5 – 12 – 1898, Hội Thượng Chí tiến hành cuộc bạo động ở Hà Nội. Năm đạo quân được tổ chức ra để hành động trong lúc khởi nghĩa. Hội cử sư cụ Thanh Trang làm Hữu quân Chánh tướng kéo quân vào Hà Nội theo đường từ Thường Tín (Nam Định lên).

“Lịch sử cận đại Việt Nam” ghi:

“Cuộc bạo động Hà Nội xảy ra đêm 5–12–1898. Tối hôm ấy, nghĩa quân do Nguyễn Quang Hoan cầm đầu vào Hà Nội trà trộn với dân chúng đi xem hội chợ đông nghịt các hàng quán và đường phố. Trong khi đó, Nguyễn Văn Trang phục ở ngoại ô Bạch Mai; Đồ Mậu đã có mặt ở cầu Đơ, Đề Kiên, Lý Diễm, Đề Hoành ở Cầu Giấy. Tất cả đều sẵn sàng chờ lệnh tiến công. Cứ theo báo cáo của trung tướng Bi–sô lên toàn quyền Đu–me ngày 6–12–1898, một giờ đồng hồ trước khi nổ súng, Bi – sô đã nhận được tin sắp có bạo động nên hắn lập tức ra lệnh đề phòng ở các trại lính, cơ quan, nhà đèn, nhà dây thép và cho quân đi tuần tiễu trong phố và quanh thành. Cho nên kết quả là đến giờ hành động, đèn không tắt, tiếng chiêng trống ra lệnh cũng không có. Nghĩa quân của Diễm, Kiên Hoành (quân Sơn Tây, Vĩnh Yên) nóng lòng xông vào thành đánh nhà quan Cát–xi–ê, trong lúc các đạo quân khác không nhận được hiệu lệnh lại rút lui. Cuộc bạo động cuối cùng thất bại …  ”

DSCF5458

Bia mộ tưởng nhớ  sư cụ Thanh Trang được nhân dân làng Hạ Mỗ lập ngay dưới gốc duối nơi cụ hi sinh. Ảnh: Anh Tuấn

Sư cụ Thích Thanh Trang sau đó đã bị thực dân Pháp bắt và tra tấn dã man nhưng giặc đã không thể nào lay chuyển nổi ý chí đấu tranh sắt đá của cụ. Chính vì vậy, thực dân Pháp đã sát hại sư cụ Thanh Trang một cách hèn hạ tại gốc cây duối ngay sau chùa Hải Giác vào đúng ngày rằm tháng mười một năm Kỉ Hợi (1899). Di hài của cụ được nhân dân làng Hạ Mỗ đặt trong “Trang Nghiêm bảo tháp”

Trong cuốn “Khảo cứu lịch sử và địa lí tỉnh Hà Đông” –1919 (Monographie de Ha Dong–1919) do quan chức Pháp viết, được lưu tại Ban nghiên cứu lịch sử Đảng Hà Sơn Bình có đoạn: “Tháng 12 năm 1898, một cuộc biểu tình đột ngột xảy ra ở ngoại ô thành phố Hà Nội có nhiều người dân huyện Đan Phượng và Từ Liêm dự do chánh tổng Kiên và sư Trang cầm đầu. Những kẻ phụ họa đã bị bắt ngay và bị xử tử hình hoặc đi đày. Bắt hai thủ lĩnh Kiên và Trang thì khó hơn …”

Tinh thần chiến đấu và hi sinh của sư cụ Thích Thanh Trang cùng các nghĩa quân đã để lại niềm thương tiếc và kính phục trong lòng các Phật tử và nhân dân ta. Họ không chỉ là những nhà sư giàu lòng nhân ái mà còn là những “chiến sĩ yêu nước kiên cường”.

Hiện nay cây duối sau vườn chùa Hải Giác, nơi cụ Thanh Trang bị sát hại vẫn được giữ gìn xanh tốt. Ngay tại nơi đây, nhân dân Hạ Mỗ dựng bia căm thù để ghi nhớ công ơn của sư cụ với quê hương đất nước. Ngày rằm tháng Mười một hàng năm, tại chùa Hải Giác diễn ra lễ tưởng niệm ngày hi sinh của Đức Tổ Thanh Trang để nhắc cho con cháu không được quên tấm gương sáng của sư cụ.                                                                                                                 

Hữu Mạnh