ĐUA THUYỀN BẮT VỊT NẤU CƠM THI

TRÒ ĐUA THUYỀN BẮT VỊT NẤU CƠM THI

          Hàng năm, Hạ Mỗ mở hội làng vào dịp kỷ niệm ngày sinh của Thành hoàng làng: 12 tháng giêng âm lịch.

          Thời xưa, hội làng kéo dài suốt tháng Giêng. Sau này  hội mở thường chỉ có ba ngày từ 11 đến 13 tháng giêng. Từ sau khi khánh thành tôn tạo miếu Hàm Rồng (1995), trong lễ hội lại có lễ rước tượng thánh từ miếu về đình ngày vào đám (chiều tối ngày 11) và từ đình về miếu (chiều tối ngày 13) như thượng cổ.

          Từ xa xưa, hội làng Hạ Mỗ đã tổ chức nhiều trò chơi dân gian: Đánh cờ người, hát chèo, đánh đu, chọi gà, vật dân tộc, thả chim bồ câu… nhưng đặc sắc và thu hút người xem hơn cả vẫn là trò đua thuyền bắt vịt, nấu cơm thi. Đường đua chạy quanh gò tròn giữa ao đình Vạn Xuân.

          Tục truyền rằng, gò tròn có vịt vàng thường xuất hiện, nếu bắt được là có phúc lớn. Hơn nữa, người Hạ Mỗ vốn là gia thần thủ túc của hoàng tử Lý Bát Lang, đã từng đi theo ông đánh giặc và bảo vệ thành Ô Diên. Công việc hậu cần (nấu cơm) cũng tham gia chiến đấu (bắt vịt tượng trưng cho bắt giặc), do đó trò đua thuyền bắt vịt nấu cơm thi ra đời ở đây từ rất sớm. Hạ Mỗ xưa là vùng sông nước. Thành Ô Diên nằm ở ngã ba sông (sông Hồng, sông Hát, sông Nhuệ). Do đó, phương tiện giao thông đường thuỷ xưa kia rất phổ biến và phát triển. Trò đua thuyền bắt vịt nấu cơm thi ở đây cũng là sự nhắc nhở về điều kiện sống và truyền thống của dân làng.

          Trò chơi được chuẩn bị rất công phu, từ chọn người, sắm thuyền, cần, nồi, người nấu cơm, … Đặc biệt người cầm lái và người nấu cơm phải rất ăn ý và điêu luyện mới có thể thực hiện được công việc.

          Hàng năm, cứ đến ngày chạp làng (12 tháng Chạp), các xóm đã phải chọn cử người đủ tiêu chuẩn để đăng ký với làng và tổ chức luyện tập.

          Về trang phục của thí sinh cũng như quy trình và thao tác nấu cơm thi ở Hạ Mỗ cũng tương tự như nhiều nơi khác. Cái riêng biệt trong trò đua thuyền bắt vịt nấu cơm thi ở Hạ Mỗ là những quy định khắt khe đối với người cầm lái như khi đua thuyền có thể vượt lên trước nhưng không được va chạm vào thuyền bạn. Còn nếu cả hai do cùng say đuổi vịt mà va chạm vào nhau thì cùng bị trừ điểm. Vịt bị xua đuổi lại hoảng loạn vì tiếng reo hò của người xem nên bơi bay tứ tung, có khi va cả vào thuyền, cả người lái cùng với người nấu cơm thi do đó phải hết sức bình tĩnh, vững vàng mới có thể trụ vững từ đầu đến cuối cuộc thi.

          Kết quả được ban giám khảo tính toán rất chi tiết theo từng điểm để xếp loại và trao giải. Thuyền nào vừa nấu cơm chín lại vừa bắt được vịt thì được giải đặc biệt, được làng, xóm, giáp và cả dòng họ tuyên dương. Người trúng giải trong cuộc thi được nhân dân ca ngợi nhất là trai gái trong làng  ”để ý”: Con gái đắt chồng, con trai dễ kén vợ.

          Trò đua thuyền bắt vịt nấu cơm thi ở Hạ Mỗ còn được lưu truyền và tổ chức quy củ một số năm sau hoà bình lập lại – 1954. Từ đó đến nay, ao đình bị lấn chiếm, mặt nước không đủ đường đua, môi trường lại bị ô nhiễm, cả mặt nước và đáy ao không có độ an toàn cho việc tổ chức, do đó người ta đã chuyển sang nấu cơm thi trên cạn, hoặc chỉ nấu cơm thi trên thuyền một cách tượng trưng trên mặt nước ở một số địa điểm khác.

          Nhân dân và chính quyền địa phương đang tìm cách khắc phục để phục hồi Trò đua thuyền bắt vịt nấu cơm thi theo đúng quy trình ngày xưa.

Nguyễn Tọa